Vertrouwenspersoon verplicht? De actuele stand van zaken

Kort antwoord

Een vertrouwenspersoon is nog niet wettelijk verplicht. Het initiatiefvoorstel dat dit zou veranderen (Kamerstuk 35.592, nu bekend als het initiatiefvoorstel-Patijn) is op 23 mei 2023 door de Tweede Kamer aangenomen, maar ligt sindsdien bij de Eerste Kamer. Er is geen datum bekend waarop de verdere behandeling wordt hervat. Zodra de wet ingaat, geldt de verplichting voor organisaties met meer dan 10 medewerkers. Tot die tijd bent u als werkgever al wel wettelijk verplicht een beleid te voeren tegen psychosociale arbeidsbelasting (PSA) — en dat is nu al onderdeel van wat de Arbeidsinspectie controleert.

Een verplichte vertrouwenspersoon ligt er nog niet: het wetsvoorstel wacht al sinds 2023 op verdere behandeling in de Eerste Kamer. Toch geldt er nu al een wettelijke zorgplicht rond psychosociale arbeidsbelasting, en daar toetst de Nederlandse Arbeidsinspectie wél al op.

Waarom dit zo vaak verkeerd wordt begrepen

Berichtgeving over "de verplichte vertrouwenspersoon" duikt al jaren met enige regelmaat op, meestal naar aanleiding van een nieuwe stap in het wetgevingsproces of een petitie aan de Eerste Kamer. Dat leidt tot twee tegenovergestelde misverstanden. Sommige werkgevers denken dat de verplichting er inmiddels al is en gaan ervan uit dat ze "voldoen" zodra er iemand is aangewezen. Andere werkgevers wachten juist af tot de wet definitief is, en zien over het hoofd dat de onderliggende zorgplicht rond ongewenst gedrag en werkdruk al jaren bestaat, los van deze wet.

Beide aannames kloppen niet helemaal. Dit dossier staat los van het geschrapte wetsvoorstel gedragscode: de PSA-zorgplicht geldt al, ongeacht of de vertrouwenspersoon-wet ooit wordt aangenomen.

Wat regelt het wetsvoorstel-Patijn precies?

Het initiatiefwetsvoorstel wijzigt de Arbeidsomstandighedenwet en is oorspronkelijk in 2020 ingediend door Tweede Kamerlid Renkema, later overgenomen door Maatoug en sinds september 2025 verdedigd door Kamerlid Patijn. De kern van het voorstel: iedere werknemer krijgt een wettelijk recht op toegang tot een vertrouwenspersoon, en de positie van die vertrouwenspersoon binnen de organisatie wordt steviger verankerd.

Belangrijk onderdeel is een amendement dat organisaties met minder dan 10 medewerkers vooralsnog uitzondert van de verplichting. Dat amendement is samen met het wetsvoorstel op 23 mei 2023 aangenomen door de Tweede Kamer. Het voorstel maakt uitdrukkelijk ruimte voor een externe vertrouwenspersoon, wat voor kleinere organisaties zonder eigen HR-afdeling een praktische route biedt. Ook worden enkele basistaken van de vertrouwenspersoon in de wet vastgelegd.

Waarom ligt de behandeling al zo lang stil bij de Eerste Kamer?

Na de aanname door de Tweede Kamer boog de Eerste Kamercommissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid zich in de zomer van 2023 over het voorstel en stelde vragen aan de regering en de initiatiefnemer. De minister beantwoordde de vragen namens het kabinet in oktober 2023. Sindsdien wacht de commissie op een schriftelijke reactie van de initiatiefnemer zelf, voordat de plenaire behandeling en uiteindelijke stemming in de Eerste Kamer kunnen worden ingepland.

Die reactie is er al meer dan twee jaar niet gekomen. Een factor daarin: de oorspronkelijke initiatiefnemer verliet de Tweede Kamer, waarna in september 2025 is gemeld dat Kamerlid Patijn de verdediging van het voorstel overneemt. In juni 2025 bood de Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen de Eerste Kamer nog een petitie aan om de behandeling vlot te trekken. Op dit moment is er geen concrete datum bekend waarop de Eerste Kamer de behandeling hervat.

Wat geldt er vandaag al, zonder deze wet?

Ook zonder het wetsvoorstel-Patijn staat u als werkgever niet met lege handen — of eigenlijk: u heeft al een verplichting die niet wacht op de Eerste Kamer. Artikel 3, tweede lid, van de Arbeidsomstandighedenwet verplicht elke werkgever tot beleid gericht op het voorkomen, of anders beperken, van psychosociale arbeidsbelasting (PSA): werkdruk, agressie en geweld, seksuele intimidatie, discriminatie en pesten. Het Arbeidsomstandighedenbesluit werkt dit verder uit met concrete maatregelen die u moet nemen.

Deze zorgplicht moet terugkomen in uw RI&E en het bijbehorende plan van aanpak: PSA is een risico dat u moet inventariseren, beoordelen en van maatregelen voorzien, net als fysieke risico's of gevaarlijke stoffen. De Nederlandse Arbeidsinspectie beschikt over specifieke inspectiekaders voor agressie en geweld en voor intern ongewenst gedrag, en kan een bedrijf bezoeken of documentatie opvragen om te toetsen of dit beleid er daadwerkelijk is en wordt uitgevoerd. Ontbreekt een adequate RI&E of plan van aanpak, dan kan dat leiden tot handhaving — los van de vraag of er al dan niet een vertrouwenspersoon is aangewezen.

Met andere woorden: een vertrouwenspersoon aanstellen is nu nog een keuze, maar een PSA-beleid voeren is dat niet.

Wat moet u vandaag controleren?

• Staat psychosociale arbeidsbelasting als apart risico benoemd in uw RI&E, met concrete maatregelen in het plan van aanpak?
• Heeft u — ook zonder wettelijke plicht — al een interne of externe vertrouwenspersoon aangewezen?
• Is deze vertrouwenspersoon voor alle medewerkers bekend en vindbaar, op elke locatie?
• Ligt er een reglement dat de onafhankelijkheid, geheimhouding en rechtspositie van de vertrouwenspersoon vastlegt?
• Kunt u aantonen dat medewerkers over het PSA-beleid zijn geïnformeerd, met datum en bereik?

Wat dit voor u betekent, ongeacht de einduitkomst in de Eerste Kamer

Of het wetsvoorstel-Patijn dit jaar, volgend jaar of nooit wordt aangenomen, verandert niets aan de zorgplicht die er nu al ligt. Voor organisaties met meerdere locaties is dat juist de kwetsbare plek: een PSA-beleid dat op hoofdkantoor goed is uitgedacht, maar op de werkvloer nergens zichtbaar of bekend is, biedt bij een incident of inspectie weinig houvast. Vooruitlopen op de wet — door nu al een vertrouwenspersoon aan te wijzen en het PSA-beleid aantoonbaar te communiceren — kost weinig en voorkomt dat u bij een eventuele wetswijziging alsnog moet inhalen.

Praktisch stappenplan

1. Controleer of PSA expliciet in uw RI&E en Plan van Aanpak staat, met eigenaar en maatregelen
2. Beoordeel of u vrijwillig al een interne of externe vertrouwenspersoon wilt aanwijzen
3. Leg onafhankelijkheid, geheimhouding en bereikbaarheid vast in een reglement
4. Informeer medewerkers aantoonbaar over PSA-beleid en contact met de vertrouwenspersoon
5. Volg de status van Kamerstuk 35.592 apart van andere arbowet-dossiers
6. Start met de gratis compliance scan voor een nulmeting

Hoe Mr. Safety helpt

• RI&E-module: psychosociale arbeidsbelasting is een vast aandachtsgebied met een eigen status, zodat u in één oogopslag ziet of dit onderdeel op orde is per locatie.
• Beleidsbibliotheek: een reglement vertrouwenspersoon en PSA-beleid als kant-en-klare basis, met bewaking van herzieningsdatums.
• Compliance-overzicht: een ontbrekende vertrouwenspersoon-aanwijzing of onvolledig PSA-beleid wordt als apart aandachtspunt gesignaleerd, in plaats van verborgen te blijven in een losse RI&E.
• Werkinstructies: communicatie van het PSA-beleid en de vertrouwenspersoon naar medewerkers, met tijdstempel en bewijs van ontvangst per persoon.